Informatie aanvragen

leraar moet weer grenzen stellen

PvdA-minister Plasterk is eenfantsoensoffensief gestart, maar krijgt alle hoon over zich heen. Niet alleen van zogenaamde ervaringsdeskundigen in de sociale media, maar ook van experts (bijvoorbeeld: de hoofdredacteur opvoedtijdschrift J/M voor ouders). Ouders en ook scholen zijn al steeds strenger en er wordt al zoveel van hen verwacht, is de reactie. Ze zijn al onzeker en de minister maakt het alleen maar erger.

Als opvoeder ben ik slechts ervaringsdeskundige (met vier kinderen en negen kleinkinderen), maar over onderwijs zijn mijn uitspraken gebaseerd op gedegen wetenschappelijk onderzoek. 

Gebrek aan structuur en discipline
Het blijkt dat zelfs op de 10 procent beste basisscholen in Noord - Brabant (scholen die drie jaar achtereen zeer hoge Cito-eindresultaten hebben behaald) er gebrek is aan structuur en discipline. Liefst 72 procent van de leerlingen oordelen dat de leerkrachten te weinig kordaat en consequent optreden. Op papier zijn de regels helder, maar er zijn te veel ordeproblemen, er is te weinig eenheid van handelen in het toepassen van regels, in straffen en belonen. Als structuur en discipline ontbreekt op de beste basisscholen is de kans groot dat dit slechts het topje van de ijsberg is.

Deze cognitief sterke scholen zijn op vele terreinen voorbeeldig. Echter ook op deze scholen bleek meer structuur en discipline in het onderwijs de belangrijkste voorwaarde voor excellente leerresultaten en hoge sociaal-emotionele opbrengsten. Op kleurrijke scholen bleek dit kwaliteitsaspect eveneens een succesfactor (Smits, 2010).

Als inspecteur van het onderwijs heb ik honderden scholen van basisonderwijs en voortgezet onderwijs bezocht. Mijn ervaring is dat op veel scholen de 'hardware' met anti-pestprotocollen, heldere regels op papier e.d. op orde is, maar dat de 'software' mankeert. Veel scholen weten bijvoorbeeld niet eens of er daadwerkelijk wordt gepest. Op de meeste scholen moet elke leraar zelf uitzoeken hoe hij/zij omgaat met leerlingen. Er is geen eenheid van handelen. Vaak is er zogenaamd eenheid van beleid in die zin dat in schoolplannen of beleidsnotities in fraaie bewoordingen is uitgeschreven wat de intenties van de school op dit terrein zijn. Papier is echter geduldig. Meestal dekt de vlag de lading niet: de werkelijkheid in de dagelijkse praktijk ziet er in het algemeen heel anders uit.

En juist veel leerkrachten - en dat zijn toch professionals - missen de bekwaamheid om duidelijke grenzen te stellen aan wat wel en niet kan. Waarschijnlijk geldt dat ook voor veel ouders.

Gezag ontbreekt
Hebben leerkrachten geleerd hoe ze moeten omgaan met leerlingen die een kort lontje hebben, met schelden, slaan of schoppen? Is er bij pesten op school, naast de rol van het slachtoffer en de dader(s), ook nagedacht over de houding van de omstanders, van de zwijgende meerderheid in de klas? Een ding is zeker, ook op cognitief sterke scholen kunnen de meeste leerlingen niet rustig doorwerken als de leraar de klas uit is. Het natuurlijke vanzelfsprekende gezag ontbreekt veelal. Scholen zouden veel beter moeten nadenken over hoe ze met wangedrag moeten omgaan. 

Leerkrachten zijn in het algemeen aardig met een luisterende houding, maar stellen te weinig grenzen: zo ver en niet verder. Gezag begint met duidelijkheid: zo gaat het hier op school met duidelijke regels die consequent worden gehandhaafd. Naar mijn mening moet een leraar niet te gemakkelijk toegeven en zich verschuilen achter de rol van de begripvolle 'pamperende' hulpverlener. Nee zeggen is een kunst! 

Daarmee is niet gezegd dat het Nederlandse onderwijs moet overgaan tot 'Belgische toestanden' met alle kinderen in de rij. Maar op elke school moet er eenheid van handelen komen binnen het team over algemeen geldende zaken als taalgebruik, kleedgedrag (jassen aanhouden, hoofddeksels in de klas), te laat komen, gsm-gebruik, internetgebruik, de wijze van groeten, tutoyeren, de leerkracht al dan niet aanspreken met de voornaam enzovoort. Als team bepaal je wat de grenzen zijn. Deze afspraken worden door iedereen nagekomen en consequent gehandhaafd. Daarnaast zijn sancties nodig, waarin je als leerkracht door de directie wordt gesteund. 
Uit www.volkskrant.nl:


Pedagogische opdracht 
In preventief opzicht betekent dit dat de school leerlingen moet leren, hoe je een hand geeft, hoe je je excuseert, dat praten effectiever is dan vechten. Dit is de pedagogische opdracht van de school. 

Daarnaast moet vooraf worden nagedacht over ongewenst, ontoelaatbaar en grensoverschrijdend gedrag in bijzondere situaties met extra risico's (een schoolreisje, een excursie, een musical, een voetbaltoernooi, een ouderavond enzovoort). De scenario's moeten klaar liggen. De directie moet de leerkrachten in al die gevallen krachtig ruggesteun bieden.

In onderwijs en opvoeding moet er weer een balans komen tussen empathisch optreden (kinderen serieus nemen) en kordaat en consequent optreden. De PvdA minister heeft terecht zijn nek uitgestoken. Uit onverwachte hoek. Ik had eerder verwacht dat het CDA zich op dit terrein zou profileren.

Drs. Joop Smits was vijftien jaar inspecteur van het onderwijs in diverse sectoren. Hij doet sinds 2007 onderzoek naar de kwaliteit van het onderwijs, in het bijzonder naar de toegevoegde waarde en naar de kenmerken van goede 'witte' en kleurrijke scholen.